Халықаралық қылмыстарды жасауға трансұлттық корпорациялардың қатысуы: жауапкершілік мәселелері
DOI:
https://doi.org/10.47344/k6h5t238Кілт сөздер:
трансұлттық корпорациялар (ТҰК), корпоративтік жауапкершілік, адам құқықтарының бұзылуы, экологиялық қылмыстар, бизнес пен адам құқықтары, корпорациялардың сыбайластығы, тиісті зерделеу жөніндегі реттеуАңдатпа
Мақалада трансұлттық корпорациялардың (ТҰК) халықаралық қылмыстарға қатысуы және олардың жауапкершілігін реттейтін халықаралық құқық нормаларындағы олқылықтар қарастырылады.Жаһандану жағдайында корпорациялар саяси және экономикалық ықпалы бойынша әлсіз мемлекеттермен теңесе алады немесе олардан да асып түседі, бұл адам құқықтарының бұзылуы, қоршаған ортаға зиян келтіру, тіпті қарулы қақтығыстарды қолдау тәуекелдерін арттырады. Shell, ExxonMobil және Vedanta сияқты істердің мысалында мақалада ТҰК-тердің корпоративтік құрылымды
бөлшектеу, еншілес компанияларды пайдалану және халықаралық деңгейде нақты тетіктердің болмауы, соның ішінде Халықаралық қылмыстық соттың заңды тұлғаларды қылмыстық жауапкершілікке тарту мүмкіндігінің жоқтығы арқылы жауапкершіліктен қалай жалтаратыны көрсетіледі.Wiwa v. Shell және Vedanta v. Lungowe істерін қоса алғанда, ұлттық прецеденттер трансұлттық сот дауларына арналған жаңа, бірақ қымбат әрі бірізділігі жеткіліксіз тетіктердің қалыптасып келе жатқанын көрсетеді.Бөлек бөлімде Қазақстандағы корпоративтік қызметтің құқықтық тәуекелдері талданады: табиғи ресурстарға байлық пен стратегиялық орналасу трансұлттық корпорацияларды тартқанымен, парақорлық, сот жүйесінің әлсіздігі, еңбек және экологиялық құқықтардың бұзылуы секілді мәселелер әлі де сақталып отыр. Мақалада БҰҰ мен ЭЫДҰ стандарттарына, ЕО-ның соңғы бастамаларына сүйенетін және адам құқықтарын қорғау, экологиялық тұрақтылық пен мазмұнды әділеттілік қағидаттарына негізделген неғұрлым қатаң халықаралық және ұлттық жауапкершілік режимдерін дамыту қажеттігі дәлелденеді.
