Әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимылдың құқықтық тетіктері және оларды әлеуметтік-экономикалық қайта кіріктіру жолдары: Өзбекстан тәжірибесі

Аңдатпа

Әйелдерді зорлық-зомбылықтан және гендерлік кемсітушіліктен құқықтық қорғау – қазіргі заманғы мемлекет алдында тұрған ең өзекті міндеттердің бірі. Өзбекстан Республикасында бұл міндет конституциялық басымдық сипатқа ие болды: 2019 жылы қабылданған екі арнайы заң, сондай ақ 2023 жылғы сәуірде тұрмыстық зорлық-зомбылықты қылмыстық жауаптылыққа енгізу елдің нормативтік-құқықтық жүйесін сапалық тұрғыдан өзгертті. Сонымен қатар, қолданыстағы құқық қолдану тәжірибесі заң нормалары мен жәбірленушілердің нақты қорғалуы арасындағы алшақтықтың әлі де елеулі екенін көрсетеді. Осы мақалада зорлық-зомбылыққа қарсы іс-қимылдың халықаралық құқықтық негіздері, ең алдымен CEDAW және оның Комитетінің қадағалау тетігі; Өзбекстанның 2019–2025 жылдардағы ұлттық заңнамалық реформалары; Қазақстан мен Қырғызстанның салыстырмалы тәжірибесі; жәбірленушілердің экономикалық және әлеуметтік интеграциясына бағытталған мемлекеттік саясат; сондай-ақ қайта интеграциялау үдерісіндегі кедергілер мен оларды еңсеру жолдары жүйелі түрде қарастырылады. Зерттеуде «Ишга марҳамат» моноорталықтары мен «Әйелдер дәптері» бағдарламасына ерекше назар аударылады, өйткені олар зорлық-зомбылықтан зардап шеккен әйелдердің экономикалық дербестігін қалпына келтіру және әлеуметтік қадір-қасиетін нығайтудағы негізгі мемлекеттік құралдар болып табылады. Зерттеу қорытындысы 2019–2023 жылдардағы заңнамалық өзгерістердің құрылымдық сипатқа ие екенін көрсетеді. Дегенмен, гендерлік  зорлық-зомбылық деңгейін тұрақты түрде төмендету тек құқық нормаларын дәйекті қолдану, қолжетімді психологиялық көмек, кең ауқымды құқықтық ағарту және социомәдени ұстанымдарды мақсатты түрде трансформациялау жағдайында ғана мүмкін болады.