Виктимблейминг және жәбірленушілердің құқықтарын қорғау: құқықтықжәне әлеуметтік талдау
DOI:
https://doi.org/10.47344/mb9nks55Кілт сөздер:
виктимблейминг; жәбірленушілердің құқықтары; қайта виктимизация; әлеуметтік желілер; қылмыстық процессАңдатпа
Мақала әлеуметтік желілердегі виктимблеймингке — қылмыс үшін жауапкершілікті жәбірленушіге артуға — және оның қылмыстық процестегі жәбірленушілер құқықтарын жүзеге асыруға әсеріне арналған. Тақырыптың өзектілігі цифрлық платформалардың резонанстық қылмыстық істерді қоғамның қабылдауына ықпалының артуымен және қазақстандық әдебиетте бұл құбылысқа жүйелі құқықтық талдаудың болмауымен түсіндіріледі. Жұмыс ғылыми әдебиетті пәнаралық талдаумен толықтырылған доктриналық және салыстырмалы-құқықтық зерттеу ретінде орындалды. Виктимблеймингтің психологиялық механизмдері (әділ әлемге сену гипотезасы, зорлау туралы мифтер, желідегі тежеусіздік әсері) және оның қайта виктимизациямен байланысы қарастырылды. Виктимблейминг жәбірленушінің мінез-құлқы туралы бағалаушы пікірлерден, абыройды түсіретін мәліметтерді таратудан, қорлаудан және жала жабудан ажыратылып, Қазақстан Республикасының Қылмыстық, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы, Азаматтық және Қылмыстықпроцестік кодекстерінің нормалары талданды. Отандық реттеу 2012/29/ЕО Директивасымен, ЕО-ның Цифрлық қызметтер туралы регламентімен, Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың практикасымен, сондай-ақ Өзбекстан Республикасы мен басқа да ТМД елдерінің тәжірибесімен салыстырылды. Қолданыстағы нормалар виктимблеймингтің тек қорлау, жала жабу немесе жеке өмірге қол сұғылмаушылықты бұзу белгілеріне сәйкес келетін нысандарын ғана қамтитыны және пікір авторын нақты анықтауды талап ететіні, бұл жаппай анонимді айыптаудан қорғауды қиындататыны анықталды. ҚР Қылмыстық-процестік кодексін, онлайн-платформалар туралы
заңнаманы және прокуратура органдарының практикасын жетілдіру бойынша ұсыныстар
тұжырымдалды.
